Gmina Kórnik obfituje w liczne relikty zamierzchłej przeszłości. Badania wykopaliskowe prowadzone w różnych punktach gminy wykazały, że w okolicach jezior przez kilkadziesiąt stuleci intensywnie rozwijało się osadnictwo. Najstarsze ślady pobytu człowieka na tych terenach pochodzą z co najmniej V tysiąclecia p.n.e. Do rozkwitu osadnictwa doszło około 1300 r.p.n.e. w związku z rozwojem kultury łużyckiej. Na początku epoki żelaza na Półwyspie Szyja (Jez. Bnińskie) powstała jedna z większych osad obronnych w Wielkopolsce. W następnych wiekach liczba osad i zamieszkującej w nich ludności zwiększała się. W połowie X w. istniały osady w Biernatkach, Błażejewie, Bninie i Kórniku. Za panowania Mieszka I na Półwyspie Szyja założono obronny gród i podgrodzie. W XIII w. na terenach obecnego Bnina zaczęły powstawać zalążki miasta – już od 1232r. mówi się o kasztelanach bnińskich. Następnie majętność bnińska przeszła w prywatne ręce stając się własnością rodu Łodziów. Około 1390r. Władysław Jagiełło nadał Bninowi prawa miejskie – od tego czasu pozycja miasta stale wzrastała aż do połowy XVII w., gdy jego znaczenie zaczęło maleć na rzecz sąsiedniego Kórnika.

Początki Kórnika nie są tak dobrze znane jak powstanie i rozwój Bnina. Pierwsze wzmianki o mieście pochodzą z XII w. Początkowo była to osada wiejska, która zaczęła się intensywnie rozwijać dopiero gdy znalazła się w rękach rodu Górków. W 1426r. Mikołaj Górka zarządził budowę drewnianego łącznika zamku, a Łukasz Górka ok. 1437r. zlecił budowę kościoła parafialnego i przekształcił majątek kórnicki w swoją siedzibę rodową. Zabiegi Górków o nadanie praw miejskich Kórnikowi przyniosły efekt ok. 1450r., miasto lokowane było na prawie magdeburskim. Po śmierci ostatniego z rodu Górków, majątek przeszedł w ręce rodu Czarnkowskich, a później Grudzińskich.

W 1676r. dobra kórnickie kupili Działyńscy. Były one ich własnością przez ponad dwa stulecia. W okresie tym przyczynili się Działyńscy do rozkwitu rezydencji, miasta, jak i okolicznych wiosek. Wielkie zasługi w rozbudowie majątku poczyniła Teofila z Działyńskich Szołdrska-Potulicka, która nie tylko przebudowała swoją rezydencję, ale przede wszystkim odbudowała i unowocześniła miasto, sprowadziła nowych osadników, rzemieślników oraz kupców i nadała im liczne przywileje.

W 1793r. Wielkopolska została wcielona do państwa pruskiego jako prowincja o nazwie Prusy Południowe. Mieszkańcy Kórnika i okolic bohatersko walczyli w toczących się w Wielkopolsce powstaniach (1794r. i 1806r.). W 1807r. Wielkopolska wcielona została do Księstwa Warszawskiego, a po kongresie wiedeńskim region oddano Prusom jako Wielkie Księstwo Poznańskie. Od tego czasu przez ponad sto lat trwała walka z narastającą germanizacją.

W tym trudnym okresie właścicielem dóbr kórnickich był Tytus Działyński – wielki patriota i mecenas kultury. Zbierał pamiątki narodowe, ponownie przebudował zamek, unowocześnił folwarki, utworzył bibliotekę i Arboretum. Za swoją działalność patriotyczną i udział w powstaniu listopadowym zapłacił konfiskatą dóbr i zmuszony został do opuszczenia kraju. Po wygranym procesie majątek kórnicki powrócił jednak w ręce Działyńskich. Po powrocie z emigracji (1840r.) Tytus Działyński poświęcił się działalności wydawniczej.

Dzieło ojca kontynuował syn Jan, który przyczynił się do powstania najbogatszej w Polsce kolekcji drzew i krzewów w Arboretum Kórnickim. Powiększył on zbiory biblioteczne i tak jak ojciec wspierał finansowo działania zmierzające do odzyskania niepodległości.

Pod koniec XIX w. majątek przejął Władysław Zamoyski. Nowy właściciel zajmował się głównie przeciwdziałaniem germanizacji i obroną polskiej własności ziemskiej. Majątek powiększył m.in. o Zakopane (gdzie wybudował kolej, elektrownię, wodociągi), jak i wywalczone w procesie Morskie Oko. Przed śmiercią przekazał swój majątek – 20.000 ha – narodowi polskiemu, a w 1925r. Sejm powołał Fundację pod nazwą „Zakłady Kórnickie”. Zniesiona przez władze PRL-u w latach 50-tych XX w. Fundacja została restytuowana w 2001r.

W okresie międzywojennym Kórnik i Bnin były miasteczkami zamieszkanymi głównie przez ludność polską oraz w niewielkim stopniu przez ludność niemiecką i żydowską.

W 1934r. Bnin utracił prawa miejskie, a w 1961r. został połączony administracyjnie z Kórnikiem. Obecnie dokonuje się proces przywracania Bninowi praw miejskich.

W 1939r. rozpoczęto masowe wyniszczanie ludności polskiej i żydowskiej. 20.X.1939 r. przed kórnickim ratuszem rozstrzelano 16 kórniczan. W 1940r. Niemcy zlikwidowali cmentarz żydowski, a następnie zabytkową bożnicę. Na szczęście wojna nie spowodowała poważniejszych zniszczeń zarówno w zamku, jak i w mieście.